Hulpmiddel voor meer invloed raad in het sociaal domein

Hulpmiddel voor meer invloed raad in het sociaal domein

Het is zaak dat het sociaal domein voor raadsleden minder complex wordt. Alleen als duidelijk is waar de politieke ruimte ligt, kunnen gemeenteraadsleden een goede afweging maken en kunnen gemeenteraden een visie ontwikkelen. De gemeenteraad verdient rust en duidelijkheid over waar zijn sturingsmogelijkheden liggen.

Dat concludeerde directeur-generaal Openbaar Bestuur en Democratische Rechtsstaat van het ministerie van Binnenlandse Zaken Arne van Hout tijdens het symposium ‘Anders monitoren in het sociaal domein’ in Almere. Hij bood de vernieuwde ‘Infographic Sociaal Domein’ symbolisch aan alle raadsleden door overhandiging aan Abdullah Uysal, vicevoorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. “Ik hoop met de infographic sociaal domein, staal- en waardekaarten op een andere sturing door de raad, in plaats van alleen op geld, bezuinigingen of door alleen te luisteren naar geroeptoeter”, aldus Van Hout.

Normen en waarden

De vernieuwde infographic sociaal domein biedt raadsleden inzichten hoe ze een andere manier van sturen kunnen toepassen, namelijk sturing op basis van waarden. Uit gesprekken in de raad over normen en waarden in het sociaal domein zullen een aantal leidende principes volgen. “Deze principes zullen ervoor zorgen dat je de neuzen van de vele spelers in het sociaal domein meer dezelfde kant op krijgt’, zei Abdullah Uysal. De gemeenten Almere, Breda, Enschede, Borger-Odoorn en Heerenveel houden zich al bezig met de vernieuwde aanpak. Deze zorgde voor meer debat en meer duidelijkheid. Cijfers vertellen te weinig over hoe het echt met mensen gaat. Door het gesprek te voeren over zowel waarden als cijfers, ontstaat een completer beeld.

Ambtenaren

Een probleem is dat de regels en wetten in het sociaal domein buitengewoon ingewikkeld zijn, erkende Van Hout, voormalig gemeentesecretaris in Bronckhorst en Nijmegen. “Je mag hopen dat ambtenaren en colleges ervoor zorgen dat er ruimte wordt gemaakt zodat raadsleden goed kunnen sturen op wat belangrijk is. Ambtenaren moeten scherp neerzetten wat de te maken keuzes zijn, niet alleen linksaf als de wethouder linksaf wil maar ook dat er er keuzes zijn om rechtdoor of rechtsaf te gaan”.

Wethouders

Niet de ambtenaren maar wethouders moeten de raad ruimte bieden om keuzes te maken, betoogde de Groningse bestuurskundige prof. dr. Heinrich Winter. “Wij weten dat colleges van burgemeester en wethouders geen scenario’s met keuzemogelijkheden willen voorleggen aan de raad. Colleges zijn bang dat raden iets anders kiezen dan wat de voorkeur van het college is. De oproep moet dus zijn aan colleges van burgemeester en wethouders: breng de raad in positie en geef ruimte aan de raad!” Winter noemt het waardevol als de raad zich beraad over de waarden die in het sociaal domein in het geding zijn. Het gaat volgens hem dan om vrijheid, gelijkheid, toegankelijkheid en participatie. “Met een of twee brainstormsessies kan de raad dat wel op een rij zetten.”

Marktdenken

Belangrijke beslissingen in het sociaal domein worden geregeld aan de markt overgelaten. Prof. Dr. Heinrich Winter pleit voor een ‘terug-naar-de-basis’ aanpak. De gedachte dat de markt de zaken wel oplost, is volgens hem achterhaald. Hij waarschuwt voor een kleine groep aanbieders vanuit de markt die specialistische zorg aanbiedt, maar niet geen goede bedoelingen heeft en op geld uit is. Door zelf het roer over te nemen, kan de gemeenteraad dit fenomeen beter en sneller tegengaan.

Doorgeschoten

Topambtenaar Arne van Hout betoogde dat het Rijk te ver is doorgeschoten in het buiten de deur zetten van zorgtaken. Zorgfraude is volgens Van Hout een groot probleem. Het dwingt het Rijk om het basisniveau van zorg opnieuw te beschrijven, en anders te kijken naar wat echt nodig is. “We moeten af van de huidige discussie van rechten en plichten in het sociaal domein. We moeten de teugels aanhalen, maar we moeten geen taken afstoten”.

Meer informatie

De infographic sociaal domein biedt vier routes voor grip en inzicht op het lokale jeugdbeleid. De infographic biedt raadsleden handvatten om meer grip en invloed te krijgen op het sociaal domein. In de infographic zijn vier zogenoemde ‘puzzelstukken’ uitgewerkt: Kennis, Visie, Sturing en Informatie. Deze is gemaakt door de griffie van Almere in samenwerking met een groot aantal partners, waaronder het Nederlands Jeugdinstituut.

Wie meer informatie zoekt over het sociaal domein, klik hier voor de themapagina sociaal domein van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden of bezoek de online leeromgeving, de leerlijn sociaal domein.