Sterke raad – Zahra Runderkamp: De gemeenteraad als springplank naar diversere politiek

De gemeenteraad is vaak de eerste plek waar burgers politiek actief worden. Bekende politici als Mona Keijzer, Vincent Karremans en Hugo de Jonge zetten er hun eerste stappen. Omdat de drempel tot het raadswerk relatief laag is, fungeert de gemeenteraad als springplank voor verdere functies in het openbaar bestuur, van wethouder tot minister. Juist daarom is het van groot belang dat deze kweekvijver divers is samengesteld.

Toch blijkt uit cijfers dat vrouwen, mensen met een migratieachtergrond en andere ondervertegenwoordigde groepen moeilijker doorstromen of juist tussentijds uitvallen. Dit belemmert niet alleen hun persoonlijke ontwikkeling, maar ook de representativiteit en kwaliteit van de democratie als geheel. Dat stelt Zahra Runderkamp in haar bijdrage aan het boek Sterke Raad. Runderkamp is onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam op het gebied van diversiteit en inclusie in de politiek.

Diversiteit begint lokaal

Alle gemeenteraden bij elkaar tellen meer dan 8000 leden en daarmee is 'de raad' het grootste politieke orgaan in Nederland. Sinds decentralisaties in 2015 hebben gemeenten bovendien meer inhoudelijke macht gekregen. Besluiten op het gebied van zorg, onderwijs en welzijn worden lokaal genomen. Des te belangrijker dat daar diverse stemmen worden gehoord. Vrouwen en politici met een migratieachtergrond brengen vaak andere perspectieven in en stellen onderwerpen aan de orde die anders onbesproken blijven. Toch is slechts 35 procent van de raadsleden vrouw en heeft maar 6 procent een migratieachtergrond.

De lekkende pijplijn

De doorstroom vanuit de gemeenteraad naar hogere functies verloopt ongelijk. Zo is slechts een derde van de wethouders en burgemeesters vrouw. Een belangrijke reden is dat vrouwen vaker tussentijds stoppen met hun raadswerk. Dit staat in contrast met het belang van politieke ervaring als opstap naar bestuurlijke functies. Als vrouwen vroeg in hun politieke loopbaan afhaken, verkleint dat hun kans op verdere doorgroei en daarmee ook de kans op divers bestuur op hoger niveau.

Tussentijds vertrek: meer dan een persoonlijke keuze

Uit onderzoek blijkt dat vrouwen vaak uitvallen door de lastige combinatie van politiek, werk en zorgtaken. Dit zogenaamde ‘simultaanschaken’ vraagt om een continu balanceren tussen verschillende levenssferen. Belemmeringen als vergadertijden, gebrek aan ondersteuning, traditionele rolpatronen en beperkte verlofregelingen maken het moeilijker om het raadswerk vol te houden. De uitval komt zelden voort uit politieke conflicten, maar veel vaker uit praktische en structurele obstakels.

Aanbevelingen

Runderkamp doet een aantal aanbevelingen die diversiteit kunnen versterken en uitval beperken:

• Versterk de diversiteit in de gemeenteraad: Richt je op het werven én behouden van kandidaten met diverse achtergronden om inclusieve besluitvorming te bevorderen.
• Verbeter ondersteuning en voorwaarden: Maak het politieke werk flexibeler en toegankelijker, onder andere via aangepaste vergadertijden, infrastructuur, verlofregelingen en compensaties.
• Beperk uitval door inzicht en actie: Investeer in onderzoek naar uitval en de rol van identiteit, zodat gerichte maatregelen kunnen worden genomen om vertrek te voorkomen.
• Stimuleer loopbaanontwikkeling: Maak trainingen en oriëntatieprogramma’s breder beschikbaar en structureel gefinancierd om doorgroei naar hogere politieke functies mogelijk te maken.

Meer informatie

Bestel het boek ‘Sterke Raad’ hier.

Aan alle 30 hoofdstukken zal op onze website aandacht worden besteed. Kijk voor eerder verschenen artikelen hier. 

Dit jaar bracht de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden een magazine uit onder de titel 'Een raad van en voor iedereen'; de afzonderlijke artikelen worden gepubliceerd op onze website. Kijk hier voor de themapagina.