Programma

Deelsessie 1: Het belang van lokale politici in tijden van onrust

Door: Julien van Ostaaijen

Hoe kunnen lokale politici in een tijd van maatschappelijke onrust, waarin de hardste roepers de halve wereld lijken te hebben, het goede voorbeeld geven? Door sommigen wordt het lokaal bestuur in dergelijke tijden gezien als zwak: de samenleving heeft weinig kennis van en interesse in het lokaal bestuur en landelijke politici lijken zich steeds minder van lokale belangen aan te trekken. Of is het lokaal bestuur juist sterk? Een stabiel bestuur dat laat zien hoe er wel fatsoenlijk politiek bedreven kan worden en compromissen kunnen worden gesloten? In deze workshop gaat Julien van Ostaaijen met de deelnemers in gesprek over de rol van het lokaal bestuur in tijden van maatschappelijke en politieke onrust. Hij deelt daarbij enkele inzichten uit zijn recent verschenen boek ‘Het onbegrepen bestuur. Het functioneren van gemeenten, provincies en waterschappen’, maar gaat nadrukkelijk met de aanwezigen in gesprek over de rol van lokale politici.

Deelsessie 2: Democratische legitimatie van regionale samenwerking

Door: Rob de Greef

De raad speelt als volksvertegenwoordiging een belangrijke rol in de relatie tussen de inwoners en de regionale samenwerkingsverbanden: de raad geeft de democratische legitimatie van die samenwerkingsverbanden. Maar hoe kan de raad dat doen? Een gemeenteraad moet dit immers samen met andere raden doen. Op die vraag gaan we in. Rob de Greef, onlangs gepromoveerd op dit onderwerp, zal u meenemen. Hij zal daarbij ook ingaan op de uitkomsten van zijn onderzoek, dat breder kijkt naar de decentralisatie van taken naar een gemeente in relatie tot regionale samenwerking. Tot slot is hij zelf oud-raadslid (2022-2026), dus ook die ervaring zal hij meenemen.

Deelsessie 3: De raad en de burgemeester

Door: Sabine van Zuydam en Frits Naafs

Het voorzitterschap van de gemeenteraad is een van de manieren waarop raad en burgemeester met elkaar zijn verbonden. En dat is niet de minste rol. Burgemeesters zelf hechten een groot belang aan de rol en besteden er een substantieel deel van hun tijd aan. Voorzitter zijn van de gemeenteraad houdt dan ook meer in dan het technisch voorzitten van vergaderen. Tegelijkertijd zijn er grote verschillen in hoe burgemeesters hun voorzitterschap invullen én wat gemeenteraden hierin van hun burgemeester verwachten.

In deze deelsessie gaan we in gesprek over de verschillende aspecten die bij het raadsvoorzitterschap horen en wat raadsleden daarin verwachten van hun voorzitter. Ook staan we stil bij ervaringen van burgemeesters en de dilemma’s die zij kunnen ervaren. De invulling die het raadsvoorzitterschap krijgt is uiteindelijk een zaak van zowel de burgemeester als de raad. Daarom delen en bespreken we tot slot handvatten om wensen en verwachtingen over en weer bespreekbaar te maken vanuit het oogpunt: sterke raadsvoorzitter, sterke raad.

Deelsessie 4: Democratische rechtsstaat

Door: Renée Wiggers en Sophie den Ouden

De democratische rechtsstaat begint bij de raad. Wat doe je als een ruime meerderheid in de raad iets wil, maar de belangen of rechten van een kleinere groep daardoor in het gedrang komen? Of wanneer vooral de inwoners die de weg naar het gemeentehuis goed kennen hun stem laten horen - hoe weet je dan of je werkelijk alle inwoners vertegenwoordigt? Juist op zulke momenten wordt zichtbaar wat de democratische rechtsstaat van jou als raadslid vraagt. Een sterke democratische rechtsstaat is geen vanzelfsprekendheid. Juist de gemeenteraad heeft een belangrijke verantwoordelijkheid om haar te bewaken en te versterken. Als raadslid vertegenwoordig je álle inwoners, weeg je het algemeen belang en controleer je hoe de overheid haar macht gebruikt en hoe besluiten in de praktijk uitpakken. In deze interactieve deelsessie onderzoeken we aan de hand van het leeraanbod Versterking lokale democratische rechtsstaat wat dat concreet van jou vraagt. Aan de hand van herkenbare praktijkcasussen bespreken we dilemma’s, jouw rol en de handelingsmogelijkheden die je als raadslid hebt.

Deelsessie 5: Datawandeling

Door: Bold Cities

Slimme deurbellen, deelmobiliteit, sensoren en algoritmes maken steeds vaker deel uit van het dagelijks leven in onze gemeenten. Maar wat weten we eigenlijk over deze technologieën? Welke data verzamelen ze? En wie beslist wat ermee gebeurt?

Tijdens een datawandeling verken je samen met onderzoekers van het Leiden-Delft-Erasmus Centre for BOLD Cities de digitale laag van een gemeente. Al wandelend leer je kijken naar wat verborgen lijkt: camera’s, sensoren, apps en andere digitale technologieën die gegevens verzamelen in de openbare ruimte. Onderweg onderzoeken we welke data worden verzameld, hoe deze worden gebruikt en welke vragen dat oproept rond privacy, inclusie, transparantie en democratische controle.

De datawandeling is geen klassieke rondleiding, maar een interactieve expeditie. We combineren inzichten uit wetenschappelijk onderzoek met discussie, observaties en kritische reflectie. Zo krijg je als deelnemer niet alleen een beter begrip over de rol van data en technologie in de leefomgeving van burgers, maar word je ook uitgenodigd om mee te denken over hoe digitale ontwikkelingen onze steden en gemeenten vormgeven en welke invloed jij hier zelf op kan uitoefenen.

Deelsessie 6: Participatieruimte geven, politiek eigenaar blijven

Door de auteurs van ‘Tijd voor vertrouwen’ (Boom bestuurskunde, nov. 2025), Robin Koster, Directeur Moventem & Ruben Beijl, Bedrijfstheoloog. 

In een interactief gesprek onderzoeken experts Koster en Beijl met de deelnemers welke rol raadsleden hebben in participatie, vooral wanneer belangen botsen en de uitkomst politiek spannend wordt. Vanuit de praktijk van complexe participatietrajecten (denk aan dossiers als migratie, energie en wonen) én de vraag wat vertrouwen tussen inwoners en overheid vraagt, verkennen zij de spanning tussen ruimte geven en verantwoordelijkheid houden. Deelnemers werken vanuit herkenbare casuïstiek aan keuzes over vraagstelling, beleidsruimte, mandaat, representativiteit en opvolging. Wanneer geef je inwoners werkelijk invloed? Wanneer moet de raad grenzen stellen? En hoe weeg je uitkomsten zorgvuldig zonder het proces alsnog over te doen? Deelnemers vertrekken met concrete afwegingsvragen voor hun eigen raadspraktijk en rolvastheid.

Deelsessie 7 - De werkgeversrol van de raad

Door: Petra Paulides

De gemeenteraad is werkgever van de griffier, maar in de praktijk roept die rol vaak vragen op. Wat vraagt goed werkgeverschap van de raad? Hoe zorg je voor een professionele werkgeverscommissie? En hoe bouw je aan een relatie waarin raad en griffier elkaar versterken, met behoud van ieders eigen rol? Tijdens deze sessie neemt Petra Paulides de deelnemers mee langs de belangrijkste inzichten en praktische handvatten voor goed werkgeverschap door de raad. Aan de hand van herkenbare dilemma's en concrete handvatten ontdek je hoe je het werkgeverschap van de raad verder kunt versterken en kunt werken aan een kloek samenspel met je griffie(r). Zo draag je bij aan een sterke griffier en een sterke raad.

Deelsessie 8: In gesprek over fulltime raadslidmaatschap

Door: Tom Lash & Jori Veenman

Is het raadslidmaatschap (in grote steden) nog wel een bijbaan? Tijdens deze deelsessie gaan we in gesprek over het fulltime raadslidmaatschap. Aan de hand van prikkelende stellingen bespreken we de voor- en nadelen hiervan. Tom Lash (De Correspondent), auteur van het essay 'Zware besluiten, woedende bewoners: de gemeenteraad is allang geen bijbaan meer', en Jori Veenman (Adviseur belangenbehartiging bij de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden) leiden de discussie. Samen onderzoeken we of een fulltime aanstelling de oplossing is voor de groeiende werkdruk en complexiteit, of dat de raad hiermee juist de binding met de samenleving verliest.