‘Raad, let op het stille midden in de samenleving’

Te veel inwoners en insprekers in participatieprocessen en tijdens inwonersavonden vinden dat de overheid pas luistert als zij hun zin krijgen. Het eigenbelang van deze inwoners staat voor deze inwoners voorop. “Het waarderen van het algemeen belang lijkt in de ogen van de samenleving steeds minder van belang. Geef daarom een stem aan het stille midden van de samenleving”.

Deze oproep aan gemeenteraadsleden en volksvertegenwoordigers deed Liesbeth Spies, burgemeester van Alphen aan den Rijn en voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, tijdens het afscheidsseminar van Han Polman, vertrekkend voorzitter van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob). Het thema van Spies’ bijdrage: zonder verbinding geen gezag.

Uitvaartonderneming

Aan de hand van een voorbeeld uit haar eigen Alphen aan den Rijn illustreerde Spies wat ze bedoelt. Een uitvaartondernemer wilde in een wijk zijn bedrijf vestigen; daartoe werden 130 inwoners uitgenodigd om in te spreken en mee te praten. Dat leidde tot een goede gezamenlijk gevonden oplossing.

“Twee inwoners, die de uitnodiging voor participatie meteen in de prullenbak hadden gegooid, gingen naar de gemeenteraad en slaagden er bijna in een volstrekt verkeerd beeld te geven van het proces. Het was hard werken voor de wethouder om te voorkomen dat de twee insprekers hun zin kregen.”

Tegenstellingen

Op allerlei onderwerpen heeft de overheid te maken met forse tegenstellingen, waarbij individuele belangen belangrijker lijken dan het algemeen belang, zo schetste Spies.

Het bouwen van nieuwe woningen leidt tot verzet omdat inwoners hun uitzicht kwijtraken. Elektriciteitsvoorzieningen aanleggen geeft gedoe omdat men het trafostation lelijk vindt. Huisvesting van asielzoekerscentra roept altijd weerstand op.

“Ten koste van het individuele belang moeten wij besluiten nemen. Ik heb daarom veel bewondering voor volksvertegenwoordigers die de rug recht houden. Herwaardering van het algemeen belang betekent dat we mensen aanspreken en daarbij in verbinding blijven, want anders raken we als overheid het gezag nog meer kwijt”.

Flitspeiling

De raad als representatieve democratie kan op een eenvoudige manier het oordeel van de inwoners die zich niet roeren in participatietrajecten te weten te komen, zo betoogde Spies. “Een instrument als de flitspeiling is een goede aanvulling voor een breder beeld.”

Halsema

In haar rol als voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters onderstreepte Spies dat het behoud van het gezag van de overheid ook vergt dat de burgemeester steun verdient, ook vanuit de Tweede Kamer. 

“In mijn rol als burgermoeder ben ik er voor álle inwoners. Als burgemeester zijn wij er voor de handhaving van de openbare orde, maar ook voor het beschermen van een samenleving waar iedereen wordt gehoord.”  Spies maakte daarmee duidelijk dat het Genootschap boos is over de wijze waarop Tweede Kamerlid Geert Wilders de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema het land uit wenst te sturen, omdat zij ruimte gaf aan hem onwelgevallige demonstraties tegen het optreden van Israël jegens de Palestijnse bevolking.

Volgens Spies moet het blijven gaan over verbindend bestuur omdat de overheid anders haar gezag in rap tempo nog meer gaat verliezen. Zij hoopt daarom ook dat het kabinet en vooral de Kamer “gemeenten niet beschouwen als uitvoeringskantoor van het Rijk.”

Meer informatie

Het rapport “Gezag herwinnen” van de Raad voor het openbaar bestuur kunt u hier vinden. Daarin tevens aandacht voor de rol die raadsleden kunnen vervullen om het gezag van de overheid te versterken.