Wat doet een raadslid?

Raadstaken

De drie wettelijke hoofdtaken van de gemeenteraad vormen de basis van het raadswerk: kaderstellen, controleren en vertegenwoordigen. Dat betekent dat de raad de grote lijnen van het beleid vaststelt, toezicht houdt op het college van burgemeester en wethouders, en de belangen van inwoners vertegenwoordigt. 

1. Vertegenwoordigen - De eerste taak is het vormen van de volksvertegenwoordiging. Dit is een hele natuurlijke taak, omdat de gemeenteraad door de inwoners is gekozen. Toch brengt deze functie vaak lastige dilemma’s met zich mee; elk besluit kent voor- en tegenstanders en lang niet bij elke keuze kun je terugvallen op je verkiezingsprogramma en dus zul je nieuwe afwegingen moeten maken. Hoewel je als volksvertegenwoordiger specifieke belangen vertegenwoordigt, is bij de besluitvorming het algemeen belang het uitgangspunt. 
2. Koers bepalen (kaderstellen) - De tweede taak is het bepalen van de koers, wat in ambtelijke vaktaal kader stellen wordt genoemd. Dit houdt in dat de gemeenteraad op hoofdlijnen bepaalt wat er nodig is in een gemeente; aan huishoudhulp voor ouderen, parkeergarages of bijvoorbeeld aan sportvoorzieningen. Dit is een belangrijke taak want hier dient de gemeenteraad te laten zien wat belangrijk is, zodat het college en de ambtenaren weet wat de richting is die de raad wenst.
3. Controleren - De derde taak van de raad is er op toezien of het college alle plannen die zij hebben aangenomen wel uitvoert en of deze naar behoren en binnen budget worden volbracht. Dit is wat men noemt de controlerende rol van de raad, die dus de achterkant vormt van wat de raad vooraf heeft laten weten belangrijk te vinden. 

Raadsvergadering

Het centrale moment is de raadsvergadering, meestal één avond per maand. Tijdens deze vergadering debatteert de raad over belangrijke onderwerpen, dienen raadsleden moties en amendementen in en wordt er gestemd over voorstellen die gevolgen hebben voor de gemeente. 

Daarnaast zijn er in elke gemeenteraad meerdere beleidscommissies, die deelonderwerpen behandelen, zoals financiën, ruimtelijke ordening of zorg. Deze commissies vergaderen vaker dan de raad, meestal om de week. Een gemeenteraadslid is vaak lid van meerdere commissies tegelijk. Een gemeenteraadslid is dus vaak meerdere avonden per week bezig met raadswerk.

Verder wordt een raadslid geacht om voor elke vergadering de juiste stukken gelezen te hebben en met inwoners gesproken te hebben over de onderwerpen om te weten wat er in de samenleving speelt.

Raadsinstrumenten

Om invloed uit te oefenen op beleid en besluiten beschikken raadsleden over verschillende raadsinstrumenten.

Ze kunnen moties indienen om richting te geven aan beleid of een verzoek te doen aan het college, amendementen indienen om voorstellen aan te passen, en schriftelijke of mondelinge vragen stellen om informatie op te halen. Ook kunnen interpellaties worden aangevraagd voor een extra debat over actuele ontwikkelingen, en hebben raadsleden de mogelijkheid om initiatiefvoorstellen in te dienen.

Voorbereiden, onderhandelen en samenwerken

Een belangrijk deel van het raadswerk gebeurt buiten de schijnwerpers.

Het vraagt veel voorbereiding: het lezen van rapporten, beleidsstukken en voorstellen die door het college en de griffie worden aangeleverd. Ook voeren raadsleden regelmatig overleg met de griffie, ambtenaren en maatschappelijke organisaties om informatie op te halen.

Daarnaast hoort onderhandelen en samenwerken erbij: in de politiek wordt zelden alleen besloten. Raadsleden zoeken meerderheden, sluiten compromissen en werken samen met andere fracties en het college om tot oplossingen te komen.

Werkgeverscommissie

De voltallige gemeenteraad de formele werkgever is van de griffie.

De gemeenteraad delegeert de dagelijkse uitvoering hiervan aan de Werkgeverscommissie. Deze commissie van raadsleden voert de functioneringsgesprekken met de griffier en regelt de arbeidsvoorwaarden en werving.

Beleidscommissies (Inhoudelijke commissies)

In de beleidscommissies (vaak verdeeld over thema's zoals Ruimte, Sociaal of Bestuur) bespreken raadsleden voorstellen van het college van B&W voordat deze naar de raadsvergadering gaan.

Inwoners en organisaties kunnen hier 'inspreken' om hun mening te delen met de politiek. De commissie debatteert over de plannen en bepaalt of een voorstel klaar is voor definitieve besluitvorming in de raad.

Aan beleidscommissies kunnen naast raadsleden, ook commissieleden deelnemen. 

Presidium

Het Presidium is het dagelijks bestuur van de gemeenteraad en bestaat meestal uit de fractievoorzitters van alle politieke partijen.

Onder leiding van de burgemeester bespreekt deze commissie de algemene organisatie, de werkwijze en de politieke sfeer binnen de raad. Het Presidium waakt over de duale verhoudingen en de bestuurlijke kwaliteit van de gemeente.

Agendacommissie

De agendacommissie fungeert als een overlegorgaan voor procedurele en huishoudelijke zaken binnen de gemeenteraad.

De agendacommissie bereidt de vergaderingen van de gemeenteraad en de commissievergaderingen, rondetafelgesprekken of voorbesprekingen procesmatig voor, stelt (voorlopige) agenda’s vast en coördineert de werkwijze, zodat de raad efficiënt, ordelijk en goed georganiseerd kan functioneren, zonder inhoudelijk politiek debat te voeren.

De agendacommissie wordt ook wel het rangeerstation voor de gemeenteraad genoemd; de commissie rangeert binnengekomen raadsvoorstellen naar de verschillende vergaderingen van de raad. De leden van de agendacommissie treden hierbij vaak op als voorzitter bij de vergaderingen die ze als lid van de agendacommissie zelf hebben voorbereid.

Wat doet de agendacommissie concreet?

De agendacommissie stelt de vergaderschema’s en (voorlopige) agenda’s vast, besluit over de vergaderduur en procedures en bewaakt het Reglement van Orde. Daarnaast bepaalt de agendacommissie in welke vergadering(en) voorstellen worden behandeld en ziet zij toe op een evenwichtige, haalbare planning van het totale raadswerk.

Auditcommissie

De auditcommissie versterkt de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad.

Zij toetst de P&C-documenten (Planning & Control), adviseert de raad politiek neutraal over de kwaliteit en informatiewaarde daarvan en draagt bij aan het verbeteren van de transparantie, integriteit en betrouwbaarheid van de financiële verslaglegging.

De commissie ondersteunt de raad bovendien bij het toezicht op de financiële rechtmatigheid, doelmatigheid en interne beheersing. Hierbij ligt de focus op de accountantscontrole, interne controle, risicomanagement en de algemene kwaliteit van het financieel beheer.

Wat doet de auditcommissie concreet?

De auditcommissie is een advies- en overlegorgaan van de raad en fungeert als de onmisbare schakel tussen de raad, het college van B&W, de ambtelijke organisatie, de externe accountant en, indien aan de orde, de rekenkamer. Voor een goede uitvoering van haar controlerende taken beschikt de commissie over ruime informatiebevoegdheden, welke nauwkeurig zijn vastgelegd in de lokale verordening op de auditcommissie.

Vertrouwenscommissie

Een sterke relatie tussen de burgemeester en de raad is essentieel voor een goed lokaal bestuur.

De commissie klankbordgesprekken, die vaak uit dezelfdeleden bestaat als de vertrouwenscommissie bij een benoemingsprocedure, biedt een scherp en constructief klankbord om deze samenwerking gezond te houden. Voor een gelijkwaardig gesprek en diepgang is gekozen voor een diverse afvaardiging van raadsleden met voldoende statuur en complementaire competenties, die gezamenlijk in staat zijn om zuivere, integere en duidelijke feedback te geven.

Wat doet de commissie concreet?

De commissie voert besloten en strikt vertrouwelijke functioneringsgesprekken met de burgemeester over diens functioneren en het algemene binnenlandse bestuur. Aan de hand van de oorspronkelijke profielschets blikt de commissie samen met de burgemeester terug en vooruit op thema's zoals bestuurlijk leiderschap, openbare orde en veiligheid, integriteit en de onderlinge communicatie.

De griffier organiseert deze bijeenkomsten en stelt een feitelijk verslag op dat, na vaststelling, uitsluitend wordt gedeeld met de burgemeester en de Commissaris van de Koning als onderbouwing voor een eventuele latere herbenoeming.

Commissie voor de Geloofsbrieven

Deze commissie komt kort na de gemeenteraadsverkiezingen of bij de tussentijdse wissel van een raadslid bijeen.

Zij controleert of het toekomstige raadslid voldoet aan de wettelijke eisen, zoals de minimumleeftijd, het ingezetenschap van de gemeente en de afwezigheid van onverenigbare functies. Pas na een positief advies van deze commissie kan het nieuwe raadslid officieel worden geïnstalleerd.