Samenwerken over gemeentegrenzen: hoe houd je als raad grip?

Waar gemeenten in Utrecht hun krachten bundelen om regionaal meer vuist te maken, wordt ook in Zuid-Holland gezocht naar manieren om het bestuur bij te sturen. Ondertussen worstelt de lokale politiek met de kernvraag:

Hoe houd je als raadslid daadwerkelijk grip op regionale besluitvorming, zonder onder de werkdruk te bezwijken?

Utrechtse samenwerking

In het Utrechts stadhuis bezegelden 25 gemeenten, griffiers en burgemeesters de overstap van een geslaagde pilot naar een structurele krachtenbundeling: de ‘Regionale Raadssamenwerking Utrecht’.  Waar cruciale keuzes over woningbouw, zorg en energietransitie zich de afgelopen jaren steeds vaker verplaatsten naar overlegtafels buiten het eigen stadhuis, proberen de Utrechtse gemeenteraden voor de raadsperiode 2026-2030 gezamenlijk de regie én hun politieke invloed steviger terug te pakken.

Beter rollen vervullen

De drijvende kracht achter het Utrechtse initiatief is, hoe kan het ook anders, de griffie. Door krachten en kennis te bundelen onder strakke regie van de raadsondersteuning, moet worden voorkomen dat raadsleden pas achteraf worden geconfronteerd met regionaal voldongen feiten. Gastvrouw en burgemeester Sharon Dijksma onderstreepte het belang van het initiatief voor de lokale democratie: raden worden hiermee beter in staat gesteld hun kaderstellende en controlerende rol op regionaal niveau waar te maken.

Volgens bijzonder hoogleraar Democratie en Transitie Marcel Boogers is het vergroten van die raadsinvloed essentieel. Bovenlokale besluitvorming ontbeert nog te vaak directe politieke sturing en verantwoording. Boogers waarschuwde helder voor de maatschappelijke risico's van een raad die buitenspel staat: „We moeten voorkomen dat we in een situatie komen van bestuur zonder politiek en politiek zonder bestuur.”

Van moeten naar willen

Dat échte invloed op de regio niet enkel ontstaat door het optuigen van nieuwe overlegstructuren, leert de praktijk. De intrinsieke wil om samen te werken, tussen raden onderling én met het college, vormt een harde randvoorwaarde. Dat bleek ook tijdens het webinar van de Zuid-Holland Academie over regionaal raadswerk. Raadsleden en bestuurders benadrukten daar dat politieke invloed valt of staat met de bereidheid van zowel raden als colleges van B&W om de samenwerking bewust op te zoeken, vooraf gezamenlijke kaders te stellen en elkaar tijdig te consulteren.

Belemmeringen

Als spreker bij het webinar schetste Sophie Heesen, raadslid in Gouda en bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, het scherpe dilemma waar volksvertegenwoordigers mee worstelen. Terwijl besluiten over grote zorgbudgetten of regionale veiligheid steeds vaker bovenlokaal vallen, stuiten raadsleden op praktische grenzen. De overvloed aan ingewikkelde dossiers en versnipperde overlegstructuren maakt het behouden van grip en sturing een uitdagende opgave.

Instrumentarium en werkdruk in balans

De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden zet zich om die reden stevig in voor het vergroten van de invloed van de raad in regionale samenwerkingsverbanden. Die invloed is niet alleen noodzakelijk voor de positie van de raad als hoogste bestuursorgaan, maar borgt vooral de democratische legitimatie van ingrijpende besluiten die burgers rechtstreeks raken.

Tegelijkertijd benadrukt de vereniging dat échte raadsinvloed vraagt om een randvoorwaarde die klopt: het instrumentarium van de raad moet op orde zijn, met krachtige ondersteuning door de griffie. Cruciaal daarin is het vinden van een gezonde balans met de werkdruk. Als de overvloed aan regionale informatie en bijeenkomsten de werkdruk te hoog opjaagt, dreigt het raadswerk onuitvoerbaar te worden en schiet de raad zijn invloedrijke rol alsnog voorbij.

Enquete regionale samenwerking

Om te onderzoeken hoe de invloed, het instrumentarium én de werkdruk van raadsleden bij regionale samenwerking verder verbeterd kunnen worden, voeren de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en Binnenlands Bestuur een enquête uit onder raadsleden.

Meer informatie

Wil jij jouw visie delen op het gebied van regionale samenwerking? In de nieuwsbrief hebben raadsleden vorige week de link naar een enquete ontvangen. Deze nieuwsbrief gemist? Meld je aan voor de nieuwsbrief via deze link. 

Je kunt ook een e-mail sturen om de link naar de vragenlijst op te vragen; info@raadsleden.nl