Verkiezingen: absolute meerderheid, afsplitsingen en restzetels
De gemeenteraadsverkiezingen van 2026 laten een interessant beeld zien van de lokale politiek in Nederland. In veel gemeenten zijn de verhoudingen opnieuw verschoven, met uiteenlopende uitkomsten per plaats.
Achter de uitslagen gaan bovendien enkele opvallende patronen schuil. Van gemeenten waar één partij een uitzonderlijk sterke positie heeft tot bijzondere verschillen tussen stemmen en zetels. Die trends geven een inkijkje in hoe de lokale democratie zich ontwikkelt.
Absolute meerderheid
Lokale partijen doen het opnieuw goed bij de gemeenteraadsverkiezingen. 34.2% van de stemmen ging naar lokale partijen en veruit de meeste zetels gaan naar hen. In uitzonderlijke gevallen is er sprake van een absolute meerderheid: situaties waarin één partij meer dan de helft van de zetels in handen heeft. In 2022 wisten Echt voor Barendrecht, Leefbaar Zeewolde, Samenwerking Reusel-de Mierden en HOI Werkt (Hilvarenbeek) een absolute meerderheid te behalen. Het is alleen Samenwerking Reusel-de Mierden gelukt om in 2026 de absolute meerderheid te consolideren.
Vroege spanningen: afgesplitste raadsleden
Op verschillende plekken zijn kort na de verkiezingen al spanningen zichtbaar binnen fracties. Zo is er bericht over ruzies en zelfs lege stoelen bij de entree van FvD’ers in gemeenteraden, zoals beschreven door het AD. In de gemeenten Hoogeveen, Venlo en Steenwijkerland zijn bovendien al de eerste afsplitsingen gemeld. Dit soort ontwikkelingen laat zien dat interne verhoudingen binnen partijen een belangrijke rol spelen in de lokale politiek. Afsplitsingen kunnen directe gevolgen hebben voor de stabiliteit van fracties en toekomstige coalities.
Minder stemmen, toch meer zetels
De zetelverdeling leidt in sommige gevallen tot opvallende uitkomsten: de totale zetelverdeling kan gunstiger uitpakken voor partijen die landelijk gezien juíst kleiner zijn. Zo heeft de VVD met 11.6% van de stemmen 15 zetels meer dan GroenLinks-PvdA met 14.6% van het stemmentotaal. Ook zijn er meer stemmen uitgebracht op de ChristenUnie (2.8%) dan op de SGP (2.6%), maar heeft de SGP 45 meer zetels weten te bemachtigen. Het gaat natuurlijk om gemeenteraadsverkiezingen, hoe partijen lokaal presteren verklaart de verschillen. Een tweede verklaring komt door de restzetelverdeling. De restzetelverdeling geschiedt volgens de methode van de grootste gemiddelden, of via de methode van de grootste overschotten in gemeenten met minder dan 19 zetels. Het laat zien dat de uiteindelijke zetelverdeling niet altijd precies de onderlinge stemverhoudingen weerspiegelt.
Meer informatie
Op de website van ProDemos staat een goede uitleg over de methodes van de restzetelverdeling. Kijk ook op de uitslagenpagina van de NOS, waar je precies kunt zien hoe er in jouw gemeente is gestemd en hier kun je zelf op zoek gaan naar meerderheden. Kijk ook op de site van de Kiesraad voor de definitieve uitslag in jouw gemeente. Hier zie je bovendien welke partijen in jouw gemeente een restzetel wisten te pakken.
