Met voorkeursstemmen gekozen; de raad in… of niet?  

Vorige week behaalden honderden kandidaten voldoende voorkeurstemmen om met voorrang in aanmerking te komen voor een zetel in hun gemeenteraad. Soms gaf de plaats op de lijst al het recht om een raadszetel in te nemen en was het grote aantal voorkeursstemmen alleen een teken van een groot mandaat van de kiezers.

Het gebeurde echter ook regelmatig dat kandidaten met voorkeursstemmen van een aanvankelijk niet kansrijke positie op de kieslijst alsnog werden verkozen. Het toont aan dat kiezers niet alleen op partijen stemmen, maar ook bewust op specifieke personen. “Kandidaten worden benoemd op volgorde van aantal op hen uitgebrachte stemmen, als dat aantal hoger is dan de voorkeurdrempel (Artikel P 15 Kieswet)” meldt het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties erover. Het betreft dus een persoonlijk mandaat van de kiezer.

Aanvaarden raadszetel

Als een kandidaat voldoende voorkeursstemmen heeft gehaald, wordt deze in principe benoemd, tenzij de kandidaat besluit om van de zetel af te zien. Hiertoe moet een brief worden gestuurd naar het centraal stembureau van de gemeente. Aanvaarding van de zetel is een individuele keuze, het is geen keuze van de partij (of de afdeling). De zetel komt hiermee ook toe aan de verkozen persoon, de partij kan hierop geen aanspraak maken. De zetel is dus niet overdraagbaar aan een andere persoon op de kieslijst, bij weigering zal de Kieswet worden gehanteerd en de lijstvolgorde worden afgelopen.

Afspraken niet juridisch afdwingbaar

De afgelopen dagen hebben meerdere onlangs verkozen kandidaten in het gehele land gekozen om toch niet de gemeenteraad in te gaan. De redenen zijn zeer divers; onder andere gezondheidsredenen in Roosendaal, een slapende baby in Leiden, onverenigbare functie als gemeenteaccountant in Barendrecht,  ‘niet te combineren met werk’ in Maastricht en ‘het past niet’ in Westland. “Het moet gaan om individuele keuzes van de personen zelf, eventuele afspraken tussen kandidaten en de partij om van een zetel af te zien, zijn niet juridisch afdwingbaar” zegt directeur Petra Paulides van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden.

“Geen druk”

“Raadsleden die verkozen zijn, zouden geen druk moeten ervaren om af te zien van de raadszetel” vervolgt Paulides. “De vaststelling door de ledenvergadering is voor de partij zelf relevant, maar uiteindelijk bepaalt de kiezer wie er wordt verkozen. Ons bereiken signalen dat er op mensen wordt ingepraat om de zetel op te geven. Raadsleden zouden geen oneigenlijke druk moeten ervaren en al helemaal niet van binnenuit.”

Als er vragen zijn over de benoeming of de positie als (aankomend) raadslid, kunnen kandidaten zich het beste richten tot de griffie van de eigen gemeente of het centraal stembureau (of bureau verkiezingen).  

Meer informatie  

Meer informatie over de tijdlijn van de uitslag gemeenteraadsverkiezingen is te vinden op de website van de Kiesraad.