Opkomst hoger, maar verschillen tussen gemeenten groot
De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 laat een gemengd beeld zien. Hoewel in veel gemeenten meer kiezers naar de stembus gingen dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen, blijven er duidelijke verschillen zichtbaar tussen regio’s en bevolkingsgroepen. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat inhoudelijke thema’s voor veel kiezers een belangrijke rol speelden bij hun keuze om wel of niet te stemmen.
Wat maakt dat de ene kiezer wel gaat stemmen en de andere thuisblijft? Welke onderwerpen weten mensen daadwerkelijk te motiveren om naar het stembureau te gaan?
Grotere betrokkenheid, maar niet overal gelijk
In meerdere gemeenten is de opkomst iets hoger dan bij eerdere raadsverkiezingen, waarmee een dalende trend deels lijkt te worden doorbroken. Met een opkomstpercentage van 53.7% zijn we nagenoeg terug op het niveau van 2010 en 2014 (54%). Toch is die stijging niet overal zichtbaar. Onder praktisch opgeleiden, jongeren en vrouwen is de opkomst lager dan het landelijk gemiddelde, blijkt uit de analyse van Binnenlands Bestuur. De verschillen hangen onder meer samen met interesse in lokale politiek, vertrouwen in het bestuur en de mate waarin mensen zich betrokken voelen bij hun gemeente. Zo blijft een deel van de kiezers thuis omdat zij weinig affiniteit ervaren met lokale vraagstukken of moeite hebben om zich goed te informeren.
Wonen belangrijkste thema
Inhoudelijk stond één onderwerp duidelijk centraal tijdens deze verkiezingen: wonen. Uit onderzoek van Ipsos I&O blijkt dat meer dan de helft van de ondervraagde kiezers aangaf dat het thema 'wonen' doorslaggevend was bij hun stemkeuze. De aandacht voor woningbouw, betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Waar in eerdere verkiezingen andere onderwerpen vaker de boventoon voerden, blijkt wonen nu in zowel stedelijke als landelijke gebieden een breed gedeelde zorg. Ook veiligheid en bereikbaarheid werden door veel kiezers genoemd als belangrijke thema’s.
Opkomst Kamerverkiezingen hoger
Ondanks lokale verschillen blijft de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen structureel lager dan bij landelijke verkiezingen. Zo was de opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2025 78.3% en bij de Provinciale Statenverkiezingen in 2023 58.64%. Onderzoekers wijzen op meerdere oorzaken, zoals beperkte media-aandacht, minder zichtbare campagnes en het gevoel dat er lokaal minder op het spel staat. Daarnaast speelt mee dat sommige kiezers minder vertrouwen hebben in de lokale politiek of zich minder vertegenwoordigd voelen.
Blik op toekomst
De gemeenteraadsverkiezingen van 2026 laten zien dat betrokkenheid bij lokale democratie niet vanzelfsprekend is. Tegelijkertijd wijst de toegenomen aandacht voor concrete thema’s erop dat inhoud een belangrijke rol kan spelen in het mobiliseren van kiezers. Of de opkomst zich de komende jaren verder zal herstellen of dat de verschillen blijven bestaan, zal mede afhangen van de mate waarin gemeenten erin slagen inwoners te betrekken bij lokale besluitvorming.
Meer informatie
In het artikel van Binnenlands Bestuur lees je een uitgebreide analyse van de verkiezingsopkomst. Lees ook het artikel van de NOS over de belangrijkste thema’s rond de gemeenteraadverkiezingen.
