Verkiezingen: hogere opkomst en lokale partijen blijven het grootst

Met veel spanning keken veel mensen naar de uitzendingen van de verkiezingsuitslagen op televisie, ook waren velen aanwezig op één van de uitslagenavonden in de gemeentehuizen door heel Nederland.

Twee conclusies kunnen worden getrokken; de lokale partijen blijven ook in 2026 het grootst, als je naar Nederland als geheel kijkt. De opkomst is gestegen ten opzichte van de raadsverkiezingen van 2022; waar destijds 50,99% opkwam, gaf dit jaar 53,7% van de kiesgerechtigden acte de présence in het stemhokje.

Roes of kater?

Daags na de verkiezingen werd bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten teruggeblikt op de in 340 gemeenten gehouden verkiezingen. In een vlot programma loodste Pieter Jeroense de toehoorders door de analyses van experts uit het veld; Petra Paulides (directeur Nederlandse Vereniging voor Raadsleden), Hatte van der Woude (directeur Wethoudersvereniging), Geerten Boogaard (Hoogleraar met de Thorbeckeleerstoel aan de Universiteit Leiden) en Andries Kok (directeur lokaal bestuur bij VNG).

Relatie stemmen-raadszetels

Geerten Boogaard heeft de hele nacht doorgewerkt om een goede analyse te maken en de uitslag te duiden. Als lijstduwer in Alphen aan den Rijn voor het CDA volgde hij de verkiezingen ook daar nauwgezet. “Ik ben geen electoraal geograaf, dus wat vertel ik een verzameling nieuwsjunkies die alles zelf ook hebben gevolgd? Allereerst is de verhouding tussen het aantal uitgebrachte stemmen en het aantal raadszetels bijzonder. Zo heeft GroenLinks-PvdA het procentueel beter gedaan bij kiezers dan te zien is in het aantal raadszetels. Voor de SGP geldt het tegenovergestelde; met minder stemmen, hebben zij minder zetels binnengesleept. De concentratie van bepaalde politieke partijen in zekere steden of dorpen zorgt hiervoor.  Zo kun je concluderen dat een stem op het platteland meer raadszetels waard is dan in de grote stad.”

Lokale partijen

De trend zet zich voor dat lokale partijen in grootte (en in aantal) toenemen. “Dat kan gevolgen hebben voor samenwerkingsverbanden zoals de VNG. Het integrerend vermogen dat landelijk georganiseerde partijen kenmerkt, neemt hierdoor af. Met partijen die niet zo’n nationale structuur hebben, gaat dat minder vanzelfsprekend” besloot Boogaard. 

Gemeenten aan zet

Namens de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden had Petra Paulides zitting in het panel. “De afgelopen maanden stonden voor ons vooral in het teken van het inwerken van nieuwe instromers. Ook zijn we veel gevraagd om bepaalde vraagstukken te duiden in de media. Uiteindelijk zijn er 62000 mensen die op de kandidatenlijst wilden plaatsnemen; het is mooi dat mensen bereid zijn dit te doen. Echter we krijgen wel het signaal dat het vullen van de lijsten weliswaar lukt, maar velen willen niet daadwerkelijk in de raad plaatsnemen. Nu zijn even de gemeenten aan zet, de onderhandelaars voor de nieuw te vormen coalitie, de griffie om het lokale inwerkprogramma goed vorm te geven en de gemeentelijke organisatie om de nieuwe raad te laten aanvangen. Erna zijn wij weer aan zet; in deze raadsperiode zullen wij onze leden weer met raad en daad bijstaan. Een sterke raad doet ertoe!”

Meer informatie 

Wil jouw raad collectief lid worden van onze vereniging? Of wil je als individueel raadslid lid worden? Lees meer over de lidmaatschapsmogelijkheden op onze website.