Baarn scherpt regels voor afsplitsers aan

De gemeenteraad van Baarn wil het voor raadsleden minder aantrekkelijk maken om zich af te splitsen van de eigen fractie en als zelfstandige eenmans-(of nieuwe) fractie verder te gaan.

De gemeenteraad heeft op 25 februari een besluit genomen om het reglement van orde aan te scherpen. Het doel: de samenstelling van de raad zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke verkiezingsuitslag houden. Tegelijkertijd klinkt er kritiek. Tegenstanders wijzen op het grondwettelijke principe dat elk raadslid individueel is gekozen en dus gelijk behandeld moet worden.

Afsplitsen; mag dat? 

Een afsplitsing ontstaat wanneer een gekozen raadslid breekt met de politieke partij of fractie waarvoor hij of zij is verkozen, maar de zetel behoudt en zelfstandig verdergaat. In Nederland geldt het principe van het vrije mandaat: volksvertegenwoordigers stemmen zonder last. Dit is vastgelegd in artikel 129 van de Grondwet en uitgewerkt in artikel 27 van de Gemeentewet. Dat betekent dat een zetel juridisch toebehoort aan het individuele raadslid en niet aan de partij. Een partij kan een raadslid niet dwingen de zetel op te geven bij een conflict of vertrek, want dit staat op gespannen voet met het vrije mandaat. Gemeenteraden mogen echter wél regels stellen over faciliteiten, zoals fractievergoedingen of deelname aan interne overlegorganen. In artikel 3.1 van het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers staat de definitie van fractievoorzitter: raadslid waarvan door de voorzitter is vastgesteld dat dit lid fractievoorzitter is dan wel enig lid van een fractie.

Amendement

In Baarn is de discussie extra gevoelig. De 19-koppige raad telde de afgelopen raadsperiode vijf afsplitsers. Daarmee opereert meer dan een kwart van de huidige raadsleden onder een andere naam dan de naam van de lijst waaronder zij vier jaar geleden zijn verkozen.

De gemeenteraad heeft een amendement van VVD en GroenLinks Baarn aangenomen en daarmee het reglement van orde aangepast. Afsplitsers kunnen voortaan geen steunfractieleden meer benoemen en het recht op een extra toelage voor een fractievoorzitter vervalt. Zij kunnen wél zitting nemen in het Presidium en de klankbordgroep burgemeester. De indieners achten uitsluiting in strijd met het vrije mandaat. Raadsleden mogen daarom niet op een informatieachterstand worden gezet.

Balans

Gemeenteraden mogen hun reglement van orde aanpassen en daarin regels opnemen over de organisatie van het raadswerk en de faciliteiten voor fracties. Daarbij geldt wel dat raadsleden op grond van de Grondwet een individueel mandaat hebben. Daarom zoeken veel gemeenten naar een balans tussen duidelijke afspraken over het functioneren van fracties en gelijke behandeling van raadsleden.

Meer informatie

In het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers lees je meer over jouw rechten als fractievoorzitter en bepalingen over vergoedingen/toelages.