Een commissielid weigeren, mag dat zomaar?

Nadat de gemeenteraad van Kerkrade een voorgedragen commissielid niet benoemde en de gemeenteraad van Nijmegen twee voorgedragen fractievolgers niet in hun midden verwelkomde, opende zich een discussie over of commissieleden geweigerd mogen worden.

Mag een gemeenteraad dit zomaar doen? Het korte antwoord is: dat ligt genuanceerd. Zo noemde de burgemeester van Nijmegen de situatie in zijn stad in De Gelderlander dan ook uiterst ongebruikelijk. De Nijmeegse kwestie leidde vervolgens ook tot een staatsrechtelijke discussie. Het ging in beide situaties om personen met diverse politieke achtergronden; in Kerkrade betrof het een commissielid van de SP, in Nijmegen ging het om twee FVD'ers. 

Niet uitsluiten

In De Gelderlander gaven ook verschillende deskundigen hun visie. John Bijl, directeur van het Periklesinstituut, stelt dat de gemeenteraad een bevoegdheid claimt die hij niet heeft. Wanneer een fractie een commissielid voordraagt en de geloofsbrieven zijn in orde, dan moet die toegelaten worden. Bijl: “Hoe fout iemands uitspraken ook zijn. Je bestrijdt iemand met woorden en niet door iemand uit te sluiten.”

Daarnaast stelde emeritus hoogleraar staatsrecht Douwe Jan Elzinga bij een casus in 2017 (waarbij een D66-commissielid werd geweigerd) dat het aan de fractie is om af te wegen wie zij toelaten als commissielid. Elzinga: "Daar heeft de raad geen enkele beslisbevoegdheid over."

Recht van de raad

Hansko Broeksteeg, hoogleraar staatsrecht aan de Radboud Universiteit, ziet dat anders. Volgens hem is de gemeenteraad het benoemend orgaan en kan de raad daarom een voordracht afwijzen. Broeksteeg: "Die vrijheid heeft de raad." Geerten Boogaard, hoogleraar decentrale overheden aan de Universiteit Leiden, benadrukt dat het mogen weigeren van een commissielid afhankelijk is van het Reglement van Orde. 

Dat commissieleden geen raadsleden zijn, speelt daarbij tevens een belangrijke rol. Hun positie wordt grotendeels geregeld via het Reglement van Orde, welke per gemeente verschilt. Ook de Gemeentewet bepaalt niet expliciet of een gemeenteraad een voorgedragen commissielid wel of niet mag weigeren. Al met al lijkt het laatste woord hierover nog niet gesproken.

Belangenbehartiging

De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden zet zich behalve de belangen van raadsleden ook in voor de belangen van commissieleden. In gesprekken met onder ander het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt de positie van commissieleden regelmatig aan de orde gesteld. Behalve de rechtspositie zelf wordt hierbij ook nadrukkelijk gesproken over een (heldere en uniforme) wijze van benoeming. 

Meer informatie

Lees op deze pagina meer over de rechten van het commissielid.