Uitkeringsgerechtigde raadsleden: Politiek dienen, maar tegen welke prijs?

Wie raadslid is, ontvangt daarvoor een vergoeding. Voor raadsleden met een uitkering is de praktijk vaak weerbarstig. Door onduidelijke regelingen loopt men grote risico’s: terugvorderingen, verlies van uitkering, of zelfs beschuldigingen van fraude. Deze onzekerheid ontmoedigt mensen om politiek actief te worden.

‘De gevolgen zijn vaak niet bekend’, zegt Melvin Smid, raadslid in Purmerend en bestuurslid voor de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. Smid heeft zelf te maken gehad met het grillen van het systeem.

Lagere vergoeding

Uitkeringsgerechtigden moeten hun raadswerk melden bij het UWV, waarna hun vergoeding wordt verrekend met hun uitkering. Om te voldoen aan de maximale bijverdienste, wordt de raadvergoeding flink naar beneden geschroefd. “Vaak kom je daar pas achter als je al verkozen bént,” zegt Smid.

In de praktijk leidt dit tot fouten, onduidelijkheid, en situaties waarin mensen honderden euro’s moeten terugbetalen. Bij arbeidsongeschiktheidsuitkeringen leidt deelname aan de raad zelfs tot herkeuring of verlies van het recht op uitkering. Dat blijkt ook uit het Rapport: Uitkeringsgerechtigden en de Raadsvergoeding, voortkomend uit gesprekken met uitkeringsgerechtigde raadsleden.

Het ontvangen van een veel lagere vergoeding, om aan alle eisen te voldoen, creëert bovendien een gevoel van ongelijkheid ten opzichte van collega-raadsleden. “Dan ga je verschil maken, dat is niet wat je zou moeten willen”, aldus Smid.   

Versimpeling en bescherming

Om het ambt niet nodeloos onaantrekkelijk te maken voor (potentiële) raadsleden met een uitkering, is het groot belang dat de regelgeving versimpeld, en ertoe wordt gewerkt naar het inbouwen van bescherming.

Melvin Smid: “Je moet ervoor zorgen dat de randvoorwaarden in orde zijn. Want we willen natuurlijk een doorsnee van de samenleving, dan moeten we ook zorgen dat alle voorwaarden in orde zijn om dat te kunnen worden”.

Geen verlies van uitkering

Wat de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden betreft moet er worden toegewerkt naar een situatie waarbij raadsleden met een uitkering kunnen vertrouwen op een veilige regeling, zonder zorgen over fraude of de angst om de uitkering te verliezen tijdens en na het ambt.

Dat zou betekenen dat bijvoorbeeld tijdens de raadsperiode hun uitkering tijdelijk wordt opgeschort, zonder dat dit leidt tot blijvend verlies of herkeuring na het ambt. Na afloop van hun termijn zou de uitkering automatisch terugkeren naar de oude situatie.

Verantwoordelijkheid uitvoering

Voorwaardelijk bovendien dat de verantwoordelijkheid voor verrekening komt te liggen bij uitvoeringsinstanties zoals het UWV – niet uitsluitend bij het raadslid zelf. Hiermee wordt onbedoelde fraude voorkomen en verdwijnt de voortdurende angst voor financiële gevolgen.

“Ik ontving al mijn belastbaar inkomen van de overheid: zowel mijn uitkering als mijn raadsvergoeding. Dan is het eigenlijk vreemd dat de overheid niet zelf precies weet of en hoe ik aan alle eisen voldoe”, zegt Smid.

Vrijwilligersvergoeding

Uitkeringsgerechtigden zelf zien ook een mogelijkheid in het toekennen van een maximale vrijwilligersvergoeding. Dit voorkomt elk risico op kortingen of terugvorderingen, omdat je automatisch aan alle eisen voldoet. Het nadeel is wel dat het raadslid dan niet dezelfde vergoeding ontvangt als collega’s zonder uitkering, wat als oneerlijk wordt ervaren.

Belastingvrije raadsvergoeding

Een derde optie, wat betreft de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, is een juridisch-fiscale vrijstelling. Raadsvergoedingen worden dan uitgesloten van invloed op de uitkering: de vergoeding telt niet langer als belastbaar of verrekenbaar inkomen (voor alle raadsleden). Dit zorgt voor gelijke behandeling van alle raadsleden, ongeacht hun inkomenspositie, en sluit aan bij het principe van: gelijke monniken, gelijke kappen.

Waarom verandering noodzakelijk is

De huidige regels zijn ondoorzichtig en ontoereikend, en zorgt ervoor dat veel mensen met een uitkering niet overwegen zich kandidaat te stellen, of hun zetel niet durven behouden omdat het risico te groot is.

Gevolg is dat gemeenteraden minder representatief zijn, en een groep mensen wordt uitgesloten van politieke invloed – vaak juist mensen met zeer waardevolle ervaringskennis. “Als je op voorhand niet weet of je moet terugbetalen, begin je er gewoon niet aan.”, geeft een gesprekspartner aan.

Standpunt Nederlandse Vereniging voor Raadsleden

De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden is van mening dat een gezonde, inclusieve democratie vereist dat iedereen, ongeacht inkomensbron of arbeidspositie, raadslid kan worden. Laat het raadslidmaatschap niet langer een financieel risico zijn – maar een recht voor iedere betrokken burger.

“Een inclusieve democratie vraagt om een toegankelijk ambt voor iedereen – óók voor mensen met een uitkering”, zegt Hanneke Willemstein, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. “Het is tijd voor een regeling die niet straft, maar ondersteunt. Zodat betrokken burgers zich zonder angst of belemmering kunnen inzetten voor hun gemeente”.

Meer informatie

Het Rapport: Uitkeringsgerechtigden en de Raadsvergoeding kunt u hier vinden.

Bent u raadslid met een uitkering en heeft u vragen over uw rechtspositie, of wilt u uw ervaringen delen met de vereniging? Neem dan contact op via het Meldpunt Uitkeringsgerechtigde Raadsleden.

Bekijk ook de pagina ‘Uitkering en Raadsvergoeding’ voor meer informatie over uw rechten en plichten als raadslid.