U bent hier

Thijs Wetemans

Thijs Wetemans

Echt-Susteren
'Vooraf samen heel heldere kaders scheppen en een goed verwachtingsmanagement is uiterst belangrijk om burgerparticipatie te laten slagen. En de raad en het college moeten een stukje controle durven loslaten.'

Raadslid sinds: 13 juli 2017
Partij: GroenLinks
Hoofdberoep: als gastdocent geef ik lessen in het basisonderwijs over duurzaamheid 
Twitter: https://twitter.com/ThijsWetemans
Facebook: https://www.facebook.com/thijswetemans
LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/thijswetemans

Waarom bent u raadslid geworden?

Omdat ik in veel maatschappelijke onderwerpen geïnteresseerd ben en er vaak een mening over heb. Het zaadje werd in 2004 geplant door de roemruchte GL-voorganger Jos Meeuws.
In dat jaar werd in mijn dorp Nieuwstadt de actiegroep De Groene Sporenwolf opgericht. Ik werd penningmeester en GL-raadslid Meeuws deed redactie voor deze stichting: hij had een scherpe pen, had goede contacten bij de pers én was onze ingang bij de lokale politiek.
Na lokaal wat politiek gepalaver schakelde Jos uiteindelijk GL-Tweede Kamerlid Wijnand Duyvendak in en via minister Karla Peijs werd in elk geval een kwestie opgelost: een overweg met slechts een AKI-beveiliging mocht niet door ProRail worden verwijderd en werd zelfs omgebouwd tot een mini-AHOB.
Ik had Jos beloofd om - bij een succes - lid te worden van GL en zo geschiedde.
Na de verkiezingen van 2006 ging ik meedraaien als commissielid RO. In juni 2012 stapte Meeuws helaas uit GL en nam hij zijn zetel mee. Hij overleed plotseling in juli 2016. Ik bleef lid van GL en kreeg in 2017 de kans om raadslid te worden doordat toenmalig fractieleider Jos Janssen naar een andere gemeente verhuisde. In maart 2018 was ik lijsttrekker en GL behaalde wederom 1 zetel in Echt-Susteren.

De gemeenteraad is het hoogste politieke orgaan. Beleeft u dat ook zo?

Ja, hoewel ik in de praktijk ervaar dat we in Echt-Susteren nauw samenwerken met het college als uitvoerder. B&W houdt de raad goed op de hoogte en legt uit waarom men bepaalde raadsvoorstellen aan de raad voorlegt. Veel voorstellen worden in onze gemeente raadsbreed aangenomen. Het college heeft hierdoor een écht mandaat en kan meters maken.

Kunt u een voorbeeld geven van een succes van uw gemeenteraad waar u trots op bent?

Een recent voorbeeld waar ik trots op ben is dat de raad unaniem besloot om de afvalinzameling van huishoudelijk afval te wijzigen. In de vorige raadsperiode was er vooral ingezet op bewustwording om de kilo’s restafval te verminderen, maar dit zette geen zoden aan de dijk: we hadden een vast tarief en de inwoners vonden dat wel prima zo. De raad durfde toen niet door te pakken.
In deze raadsperiode stonden alle neuzen wél in dezelfde richting met als gevolg dat we in 2020 van 203 kilo restafval per inwoner dalen richting de 90 kilo. We besparen nu enorm veel op de verbrandingskosten. Zodoende blijft de afvalstoffenheffing voor 2021 gelijk in Echt-Susteren. Dus minder restafval, meer grondstoffen en geen lastenverhoging!

Gemeenteraden reserveren minder dan 1 procent van het gemeentelijk budget voor opleiding, onderzoek (Rekenkamer, accountant) en ondersteuning (griffie) door en voor de raad. Is er door uw raad voor opleiding, onderzoek en ondersteuning voldoende gereserveerd? 

Ja, er is geld voor opleidingen opgenomen in de begroting van de raad. Het schort eerder aan interesse vanuit de raad om samen een cursus of opleiding te volgen, zo bleek in 2019 toen de griffie (op verzoek van het presidium) enkele cursussen met betrekking tot vaardigheden organiseerde. Verder kunnen raadsleden individueel nog geld uit de fractieondersteuning gebruiken voor opleidingen en dergelijke. Volgens mij is er voldoende budget, ook voor de Rekenkamer en de griffie.

Waar ziet u eventuele mogelijkheden tot verbetering van de ondersteuning van raadsleden door de griffie(r)?

Ik zou het niet weten wat de griffie in Echt-Susteren nog beter kan doen. Andersom gedacht: de raad kan misschien nóg meer gebruik maken van de griffie. Bijvoorbeeld een amendement vooraf juridisch laten toetsen door de griffier. Ook bij een motie of schriftelijke vragen denkt de griffier graag mee, al is het uiteindelijk alleen maar voor een betere zinsopbouw, het corrigeren van spelfouten of de toonzetting.

Wat is volgens u nodig om de gemeenteraad krachtiger en relevanter te maken?

Meer dashboards of monitors, dus dat de raad beter inzicht heeft in bepaalde ontwikkelingen. Als voorbeeld noem ik de website ‘Waar staat je gemeente’ maar dan dat de gemeente zoiets zelf beheert en daardoor veel sneller kan bijwerken. Ook voor vroegsignalering bij schulden is er een landelijk dashboard. Een handige tool waar ik mij sterk voor hebt gemaakt, is de Lokale Lastenmeter.
Kortom, een betere informatievoorziening zodat we trends eerder in beeld hebben. Of dat we kunnen zien aan welke knoppen we kunnen draaien als raad. Maar ook dat we de effecten van beleid over een langere periode eerder kunnen signaleren.

Steeds meer beslissingen vinden plaats in regionale samenwerkingsverbanden. Hoe zou u de controle en invloed van de raad op regionale samenwerkingsverbanden willen verbeteren?

Tja, eigenlijk moet je daarover nadenken als de gemeenschappelijke regeling nog in de steigers staat. Als de vorm eenmaal vastligt, ben je als raad vaak te laat. Ten minste, als de vorm een collegeregeling wordt zoals bij ons inmiddels bij alle GR’en het geval is. Dan is invloed alleen nog maar mogelijk via de afgevaardigde van het college. Overigens zijn de bestuursvergaderingen van de gemeenschappelijke regelingen meestal openbaar en kun je dus als raadslid daarbij aanwezig zijn, als toehoorder. Via de griffie kun je de data en locatie opvragen. Je hebt geen inspraak, maar hoort dan wel hoe punten worden aangevlogen en welke afwegingen het bestuur maakt. Ik zie dit als een vorm van controle.

Elke gemeente geeft op haar eigen manier invulling aan burgerparticipatie. Kunt u het beste voorbeeld uit uw gemeente geven?

Het beste voorbeeld is volgens mij de gemeentelijke Structuurvisie (visie op wonen, zorg en woonomgeving). Die kwam tot stand na een uitgebreid traject met klankbordgroepen vanuit onder meer inwoners, heemkundeverenigingen, ondernemers en dorpsraden, en via diverse ‘interactieve raadsinformatiesessies’. Ook de A2- en Nedcar-klankbordgroepen zijn goede voorbeelden als het gaat om burgerparticipatie op het vlak van ruimtelijke ordening en leefbaarheid. Aardig om te vermelden is dat alle 23 raadsleden met voorkeurstemmen zijn gekozen. Je kunt stellen dat ze hierdoor allemaal een democratische legitimatie hebben: ze staan vaak midden in de samenleving en onderhouden korte lijntjes met hun achterban. Op deze manier kunnen burgers, via de raadsleden, voor directe input zorgen. Ook dit is een vorm van burgerparticipatie.

'Wel mis ik de lichaamshouding, iemand in de ogen kunnen kijken, en de verzuchtingen en gemompel van raadsleden en portefeuillehouders, haha.'

Welk kenmerk van de huidige lokale democratie vindt u belangrijker? Participatie van inwoners of representatie door vertegenwoordigers?

Mogelijk een saai antwoord: een mix van beiden. Er worden niet voor niets verkiezingen gehouden: de 23 raadsleden van Echt-Susteren moeten vervolgens vier jaar lang allereerst oog hebben voor het algemeen belang, voor op de langere termijn. Als voorbeeld: het nieuwe afvalinzamelingssysteem. Dat hebben we over de hoofden van onze inwoners geïntroduceerd. Dat klinkt hard. Het is typisch een onderwerp waarmee je het als gemeente zelden goed kunt doen, omdat je tot achter de voordeur komt. En we wilden als raad hiermee tempo maken om al vanaf januari 2020 te kunnen starten.
Voor de volgende stap (van 100 richting 35 kilo per persoon per jaar) zullen we, denk ik, wel uitvoerig met de inwoners in gesprek moeten. Gedurende de raadsperiode is voor bepaalde onderwerpen dus zeer zeker de participatie van inwoners van groot belang. Vooraf samen heel heldere kaders scheppen en een goed verwachtingsmanagement is dan uiterst belangrijk om burgerparticipatie te laten slagen. En de raad en het college moeten een stukje controle durven loslaten.

De keuze voor een directe verkiezing van de burgemeester door de raad of de inwoners is een stap dichterbij gekomen. Als de burgemeester direct gekozen zou worden, wat verandert dit dan volgens u aan de verhouding tussen de raad en de burgemeester?

Ik vind persoonlijk dat dit de verhouding eerder kwaad dan goed zal kunnen doen. Een burgemeester moet juist niet bang hoeven te zijn om stemmen te verliezen bij een herverkiezing als hij of zij - in het algemeen belang! - een impopulair besluit neemt. Een raad kan bij een gekozen burgemeester ‘bloed ruiken’ en hem of haar onder druk zetten of de inwoners kunnen zich mobiliseren. Daar moet een burgemeester zich niet druk over hoeven te maken. In feite hebben we al een gekozen burgemeester: de raad vertegenwoordigt het volk en kiest een burgemeester uit de sollicitanten. De burgemeester legt vervolgens verantwoording af aan de raad. Prima toch?!

Wat is volgens u de waarde van diversiteit en inclusiviteit voor de raad en het raadswerk?

Van grote waarde: bij besluitvorming moeten we rekening houden met bijvoorbeeld de meest kwetsbaren in onze gemeente, of met minderheden. Dit zal niet altijd lukken, maar dan moet er wel een vangnet of dialoog zijn.

Stelling: Agressie, intimidatie of geweld tegen één raadslid is een aanval op de gemeenteraad. Bent u het hiermee eens?

Jazeker! Dit mogen we niet tolereren, de raad moet dan één front vormen en de burgemeester zal meteen in actie komen. Elke volksvertegenwoordiger moet frank en vrij zijn of haar werk kunnen doen.

Digitalisering speelt een steeds groter wordende rol in de samenleving. Welke kansen biedt digitalisering volgens u voor de lokale democratie?

Het is steeds makkelijker om enquêtes of polls te houden, dus klachten en suggesties ophalen. Via social media is het bereik van de gemeente vergroot. Ook zie je nu dat onze gemeente gebruik maakt van webinars, inclusief een Q&A-sessie, nu er door corona geen zaaltjes bezocht kunnen worden. Ook worden de commissievergaderingen nu uitgezonden, waar dit voorheen niet het geval was. Keerzijde is dat we inwoners niet bereiken die digibeet zijn. Daarom blijft een huis-aan-huis weekblad, waarin onze gemeente elke week twee pagina’s vult, ook belangrijk.

De spoedwet die digitale besluitvorming tijdelijk mogelijk maakt is recentelijk aangenomen. Wat zijn uw ervaringen met digitaal vergaderen en besluiten?

In Echt-Susteren hebben we de digitale raadsvergadering zo lang mogelijk proberen uit te stellen. Zo hebben we een paar keer alleen met de fractievoorzitters fysiek vergaderd of werd de raadszaal fors ruimer opgezet. Maar uiteindelijk was het niet meer verantwoord en zijn we begin november via MS Teams gaan vergaderen.
De griffie en de raadsvoorzitter hebben de hulp van een professioneel bedrijf ingeroepen. Men kwam zelfs thuis om een raadslid op weg te helpen en er werd een avond getest met beeld en geluid. Die eerste vergadering was meteen met de Algemene Beschouwingen, verdeeld over twee avonden. Maar mede door de goede voorbereidingen verliep die zonder enige problemen. Wel mis ik de lichaamshouding, iemand in de ogen kunnen kijken, en de verzuchtingen en gemompel van raadsleden en portefeuillehouders, haha.

Wat is uw belangrijkste advies voor nieuwe raadsleden?

Op dit moment zullen er niet veel nieuwe raadsleden meer instromen. Ik richt mij daarom tot inwoners die over anderhalf jaar een nieuw raadslid zullen zijn. Zij die écht voor het raadslidmaatschap willen gaan, adviseer ik om nu al achter de schermen mee te draaien bij de partij van hun keuze.
Dus laat je zien bij een ledenvergadering, kijk of je mee kunt denken in de steunfractie én volg de raadsvergaderingen vanaf nu. Misschien kun je zelfs al deelnemen aan een commissie of kun je burgerraadslid worden. Je zult merken dat het lezen van stukken en de besluitvorming slechts een onderdeel vormen van het raadswerk. Juist wat er omheen gebeurt vind ik minstens zo belangrijk en maakt het werk aantrekkelijk: wanneer maak je van welke instrumenten gebruik, de relaties tussen raadsleden onderling en met het college, het vooraf zoeken naar draagvlak voor een motie of ga je voor een toezegging, et cetera.
Bedenk dat je namens je partij telkens het hoogst haalbare nastreeft maar dat er wel telkens een meerderheid voor nodig is om dat resultaat te bereiken, dus moet je (kunnen) samenwerken. En teleurstellingen kunnen incasseren, niet blijven hangen in zij-wij. Tot slot: probeer persoonlijke vetes te vermijden door op de inhoud te blijven.